Jakim Typem Doradcy Jesteś?

PORADNICTWO DYREKTYWNE zakłada znaczną przewagę doradcy nad uczniem. Oparte jest na koncepcji behawioralnej. Doradca „wie, co jest dobre i pożądane” i steruje, nierzadko manipuluje uczniem, dając mu gotowe rozwiązania.
Uczeń jest tu niesamodzielny – doradca stosuje wzmocnienia pozytywne: nakłanianie, przekonywanie, ocenianie; udziela wskazówek, posługuje się wykładem, treningiem. Uczniowi pozostaje: zwerbalizowanie problemu, zadawanie pytań, stosowanie się do zaleceń.

EKSPERT (skrajny typ doradcy):
powinien znać doskonale wszystkie zawody (poznanie osobowości ucznia nie jest tutaj tak istotne)

  • skupia się na sytuacji zewnętrznej, która determinuje zachowanie ucznia
  • posługując się koncepcją diagnostyczną wyboru zawodu, potrafi zdiagnozować cechy i dopasować je do odpowiedniego zawodu
  • ma dużą wiedzę, doświadczenie; wie, co dla danego ucznia jest najlepsze (ma takie wewnętrzne przekonanie)
  • stosując odpowiednie kary i nagrody w postaci pochwał lub wskazania na niedostatki czy braki – wpływa, nakłania ucznia, aby wybrał taki zawód, który doradca ekspert uważa za najbardziej dla niego odpowiedni
  • odpowiedzialność za udzieloną poradę zawodową leży po stronie doradcy, gdyż uczeń z założenia jest bierny (wyboru dokonuje tak naprawdę doradca)

INFORMATOR (mniej ekstremalny od eksperta):

  • zajmuje się głównie informacją o możliwości zatrudnienia, zawodach i propagowaniem (w łagodniejszej formie) jego zdaniem najlepszego zawodu dla ucznia.

PORADNICTWO LIBERALNE zbudowane jest na koncepcji humanistycznej. Można je określić mianem pomocy „starszego brata”, gdzie doradca pozwala uczniowi na tworzenie i wytyczanie własnej drogi życiowej. Tworzy się wówczas relacja oparta na empatii dwóch równorzędnych partnerów. W tym kontekście uczeń posiada duży potencjał, który tylko należy odkryć: uczeń nie zawsze zdaje sobie bowiem sprawę ze swoich mocnych stron.

Aby wywiązać się z zadań, doradcy powinni tu postępować według 3 podstawowych zasad:

Tzw. TRIADA ROGERSA:

a) być kongruentnym (być sobą) (KONGRUENCJA)

b) szanować ucznia bezwarunkowo, akceptując go takim, jaki jest (AKCEPTACJA)

c) umieć „wczuwać się”, w jego sytuację, a nie oceniać czy krytykować (EMPATIA)

LESEFERYSTA

  • nie jest zorientowany na zawody, ale na ucznia
  • nie ma gotowych odpowiedzi, jaki zawód powinien on wybrać, bo wie, że każdy uczeń jest inny i to, co jest dobre i wartościowe dla doradcy, nie musi być takim dla radzącego się
  • konstruowanie kariery traktowane jest tu jako proces rozwojowo-wychowawczy
  • chce wspólnie z uczniem przebywać drogę rozwoju zawodowego, ale niekoniecznie zamykać ją wyborem konkretnego zawodu
  • poświęca uczniowi wiele czasu, pobudza go do poznania siebie, również pod kątem wykonywania zawodu
  • stwarza możliwości samoanalizy, oświetla „pole problemowe”, ale nie udziela konkretnych porad
  • ostateczną decyzję co do wyboru dalszej drogi zawodowej i odpowiedzialność za wybór pozostawia uczniowi

SPOLEGLIWY OPIEKUN (mniej ekstremalny od leseferysty):

  • ciepły, otwarty i akceptujący
  • stymuluje do aktywności, pobudza do refleksji
  • nie narzuca zdania, ale też w sytuacji, gdy jest proszony, nie rezygnuje z udzielania porady
  • uczeń sam podejmuje decyzję zawodową, przy akceptacji spolegliwego opiekuna, zatem odpowiedzialność za decyzję jest tu rozłożona, większa jednak po stronie ucznia.

 

PORADNICTWO DIALOGOWE, w którym doradca i radzący się wspólnie poszukują alternatyw i poszerzają spojrzenie na konteksty problemu. Podstawą tego typu poradnictwa jest koncepcja poznawcza człowieka. Jest to poradnictwo partnerskie, w którym proces poradniczy przyjmuje najczęściej postać dialogu. Doradca jest tu również partnerem ucznia w procesie wyboru szkoły/zawodu, jednak posiada większe kompetencje. Pozwala mu to inspirować ucznia do działania, stawiania sobie nowych celów, planowania.

KONSULTANT jest typowym przedstawicielem doradcy dla poradnictwa dialogowego:

  • zakłada, że informacje płynące ze struktur poznawczych ucznia i ze środowiska zewnętrznego ukierunkowują jego działania;
    uczeń konsultuje swe wybory, więc odpowiedzialność za wybór zawodu jest rozłożona między ucznia i doradcę
  • przywiązuje uwagę do motywów wyboru ucznia, jego wartości, preferencji.

 

 

Opracowanie

(na podst. B. Wojtasik, „Podstawy poradnictwa kariery. Poradnik dla nauczycieli”, KOWEZiU, W-wa 2008)

Elżbieta Swat-Padrok